Wat is vrije grond?

Marie Tak van Poortvliet, de ‘founding mother’ van boerderij Loverendale, was geraakt door de Sociale Driegeleding, de visie van Rudolf Steiner op de economie. Eén van de belangrijke ideeën daarin is het concept van ‘vrije grond’. Marie bracht dit idee al in de praktijk bij boerderij Loverendale. Maar wat betekent vrije grond precies? En waarom is het vandaag misschien wel belangrijker dan ooit? Dat leggen we in dit verhaal uit.

Hoe kun je de lucht, het water en de grond bezitten? Die vraag stelden de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika aan de Europese kolonisten. Voor hen was de aarde geen bezit, maar een levend systeem waar mensen onderdeel van zijn. Zij beschouwden de aarde als hun moeder, waarmee zij in harmonie leefden.

Claimen

Het concept van grondbezit is ontstaan in de overgang van jagers en verzamelaars naar landbouw. Toen mensen zich op een vaste plek gingen settelen en daar gewassen gingen verbouwen, ontstond de noodzaak om het land waarop ze woonden en werkten te claimen en beschermen. Met overschotten in de landbouw werd handelgedreven en de eerste verschillen in welvaart kregen vorm. Door de eeuwen heen heeft het privaat bezit van grond voor grote verschillen in macht en rijkdom gezorgd. Een beetje zoals de huizenmarkt, dat is een actueel voorbeeld hoe onroerend goed grote ongelijkheid in de maatschappij veroorzaakt.

95.000 euro per hectare

In ons huidige economische model is grond handelswaar waarmee je kunt speculeren. Dat heeft ook grote gevolgen voor de landbouw. Een hectare weiland waar koeien op grazen kost momenteel 95.000 euro. Een biologisch melkveebedrijf bestaat uit minimaal 50 koeien. Voor elke koe heeft een biologische boer 1 hectare nodig. Dus als je vanuit het niets een biologisch melkveebedrijf wilt starten, heb je 5 miljoen euro nodig om de benodigde grond te kopen. En dan heeft de boer alleen het land en nog geen koeien, trekker en stal. De grond kost dus meer dan wat dat aan gras, melk en vlees kan opbrengen.

Die hoge kosten leggen enorme druk op boerenbedrijven. Hoe duurder de grond, hoe meer opbrengt het moet leveren. Wat leidt tot intensivering van de landbouw: meer, meer, meer moet er van de grond komen. Vele boeren kiezen ervoor om gifstoffen en kunstmest in te zetten om de productie te verhogen, met alle gevolgen van dien.
De economische druk op grond werkt zo door in het hele voedselsysteem.

Schenkgeld

Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie, heeft in de Sociale Driegeleding - zijn visie op de economie - ook nagedacht over grondprijzen en grondbezit. Hij zegt: “Grond is niet door mensen gemaakt. Daarmee is grond essentieel anders dan een machine of gebouw. Bovendien kunnen we de aarde niet afschrijven, omdat we er maar één van hebben. Daarom past het niet bij de aard van grond om haar te bezitten of te verhandelen.” Volgens Steiner moet landbouwgrond met schenkgeld (donaties) uit het economische verkeer worden gehaald. Marie Tak van Poortvliet heeft dat in 1926 voor boerderij Loverendale gedaan. Ze startte Cultuurmaatschappij Loverendale en gaf haar gehele vermogen inclusief boerderijen en gronden de organisatie.

BD Grondbeheer

In 1978 werd BD Grondbeheer opgericht vanuit hetzelfde gedachtengoed. De oprichters wilden een oplossing bieden voor de structurele problemen in de landbouw en tegelijkertijd de groei van het biodynamische landbouwareaal stimuleren.

Vanaf onze oprichting koopt BD Grondbeheer landbouwgrond aan (en lost leningen op landbouwgrond af) met donaties en sinds 2016 ook met eeuwigdurende obligaties. Daarmee zijn (of worden) de gronden vrij van hypotheek en aflossingsdruk. Het is in onze statuten verankerd dat wij onze vrije gronden nooit meer mogen verkopen. Zo halen we landbouwgrond uit het economisch verkeer, waarmee ze bevrijd zijn van handel en speculatie.

Vrije ontwikkeling voor boeren

Vrije grond verandert de manier waarop erop geboerd kan worden. Er ontstaat ruimte voor natuur doordat er financiële rust is op de grond. Ruimte om te investeren in gezonde bodems, biodiversiteit, natuurvriendelijke productie en een toekomstbestendig bedrijf.

BD Grondbeheer geeft de pachters het vertrouwen en de vrijheid om volgens hun eigen missie en visie een economisch en ecologisch gezond boerenbedrijf te ontwikkelen; onze erfpachtcontracten hebben daarom een looptijd tot wel dertig jaar. Dat geeft zekerheid en tijd om duurzaam te ontwikkelen. De enige voorwaarde is dat onze pachters met een landbouwmethode werken, die de kwaliteit van bodem, biodiversiteit, landschap en leefomgeving aantoonbaar verbetert.

Actueler dan ooit tevoren

Het werk van Grondbeheer en haar pachters is actueler dan ooit: met natuurvriendelijke landbouw wordt voedsel geproduceerd en tegelijkertijd de natuurlijke balans van bodem, biodiversiteit en klimaat hersteld. Alles hangt samen met de manier waarop we met de grond omgaan.

Zo blijft vruchtbare landbouwgrond ook voor toekomstige generaties beschikbaar.