Loverendale is klaar voor de volgende 100 jaar

Boerderij Loverendale in Oostkapelle is opgericht in 1926 en daarmee de oudste nog in bedrijf zijnde biodynamische boerderij ter wereld. De pioniersrol was een zware taak en bracht het bedrijf afgelopen eeuw een paar keer op het randje van de afgrond. Onder de bezielende leiding van Tim Moerman (1985) is achterstallig onderhoud aangepakt en heeft de voorlopersrol een nieuw elan gekregen. Het vrijmaken van de grond is daarvan een belangrijk onderdeel.

Op zonnige dagen is het erf van Loverendale een levendige boel. Tourfietsers houden een pitstop op het terras, kinderen zijn niet weg te slaan uit de avontuurlijke speeltuin met boomhut en jong-en-oud wandelt door de koeienstal en langs de modderpoel met varkens en biggen. Ook de boerencamping, boerderijwinkel en melktap met rauwe melk zijn trekpleisters. Jaarlijks bezoeken ruim 40.000 mensen de boerderij. De één vertoeft een uurtje op het erf, de ander viert er een paar weken vakantie en geniet ook van het nabijgelegen strand.

Stroomversnelling

Het gastvrije erf en de sfeervolle gebouwen zienver vanzelfsprekend uit maar niets is minder waar. Degenen die boerderij Loverendale van vroeger kennen, zullen het kunnen bevestigen dat alles - maar dan ook echt alles - op het boerenerf is opgefrist en opgeknapt. Deze titanenklus heeft Tim Moerman in zes jaar tijd geklaard. Tim: “De erfenis van het verleden is best een dingetje. In de afgelopen honderd jaar is er niet geïnvesteerd in de gebouwen. De boerderij was op. De renovatie hebben we in een stroomversnelling gezet. We hebben het erf bij de tijd gebracht enerzijds, en toekomstbestendig gemaakt anderzijds.”

Het grotere geheel

In 2010 kwam Loverendale op het pad van Tim. Hij volgde Landwijzer, de beroepsopleiding voor biologische boeren in België. “Ik raakte ervan overtuigd dat een duurzaam landbouwsysteem gebaseerd is op graanteelt, herkauwers en vlinderbloemigen zoals grasklaver,” vertelt hij. “Als zoon van een niet-boer wilde ik ervaring opdoen met vee en vond op Loverendale een passende stageplek. Na mijn studie ben ik nog een tijdje aangebleven als veehouder en verantwoordelijke van de kaasmakerij. Toen mijn vader ziek werd, ben ik terug naar België gegaan en heb voor hem gezorgd. Na zijn overlijden werd ik gevraagd om Boomgaard Ter Linde, een boomgaard aangrenzend aan Loverendale, te snoeien. Dat heeft ertoe geleid dat ik de boomgaard heb overgenomen. Niet omdat ik zo graag een boomgaard wilde runnen maar omdat ik het niet verloren wilde laten gaan voor het grotere geheel. Ik had namelijk wel voor ogen om Loverendale verder te ontwikkelen als een gemengd boerenbedrijf, zoals het ooit bedoeld was, en daar hoort een boomgaard nu eenmaal bij. Inmiddels had het bestuur van Loverendale dezelfde transitie voor ogen als ik en werd ik door hen gevraagd als ondernemer voor het boerenbedrijf.”

Kind van de rekening

Boerderij Loverendale is in 1926 opgericht door Marie Tak van Poortvliet. Zij heeft alle grond en gebouwen nagelaten aan Cultuur Maatschappij Loverendale, de voorloper van Stichting Loverendale. “De grond van Loverendale is dus ooit vrij geweest,” aldus Tim. “Hoe het precies is gegaan, is niet per se relevant. Feit is wel dat problemen in de bedrijfsvoering als gevolg hebben gehad dat er alsnog een hypotheek op de grond is gelegd. Het laatste Loverendale bestuur heeft gezegd: de grond mag niet langer het kind van de rekening worden. Dat bestuur is op zoek gegaan naar een partner, die op de grond kan passen. Zo is het idee ontstaan om de grond- via een fusie - onder te brengen bij BD Grondbeheer. Gelijktijdig met de fusie is de bedrijfsvoering losgekoppeld van de grond en is Boomgaard Ter Linde ook onderdeel geworden van Loverendale. Ik bezit zelf geen enkele vierkante meter grond en pacht sinds 2020 alles van BD Grondbeheer.”

Last van het verleden

Op de grond, die BD Grondbeheer heeft overgenomen, rust nog wel de last van het verleden: een hypothecaire schuld van 5,6 miljoen euro. Tim: “Het doel van de fusie was ook om vroeg of laat de grond weer vrij te maken. Het honderdjarige bestaan van Loverendale is een mooi moment om daar mee aan de slag te gaan. Vanwege de stijgende rente is het inmiddels ook urgent. De hoge hypothecaire kosten kunnen we niet nog eens zes jaar volhouden.”

Lastige puzzel

Het vrijmaken van de grond van Loverendale wordt de grootste campagne die BD Grondbeheer ooit heeft gevoerd. Waarom is het belangrijk om dit culturele erfgoed te behouden voor huidige en toekomstige generaties? “Deze plek heeft geschiedenis,” aldus Tim. “Het is de oudste nog werkende biodynamische boerderij ter wereld. De pioniersrol was niet altijd een zegen. Er is veel geëxperimenteerd en dat had ook een keerzijde. Ik zie in deze plek nog steeds een vat vol potentie. De biodynamische landbouw is ontwikkelingslandbouw, die we hier met furore kunnen uitvoeren. Loverendale is weer een gemengd boerenbedrijf met tuinbouw, akkerbouw, melkkoeien, varkens, bijen en fruitteelt. Van ons graan maken we zelf meel en brood en de melk verwerken we in de eigen zuivelmakerij. Alle dieren die bij ons geboren worden, groeien hier ook op. Qua kostenbeheersing is dat een lastige puzzel maar een belangrijke innovatie voor meer dierenwelzijn.”

Strandtent Marie

Het is een uitdrukkelijke wens van Tim om Marie Tak van Poortvliet te bedanken voor wat zij destijds met Loverendale in gang heeft gezet. “Het was een vrouw met ballen,” aldus Tim. “Ze durfde het aan om tegen de stroom in te zwemmen. Onze strandtent Marie is naar haar vernoemd. Het belangrijkste is dat we de boerderij in ere hebben hersteld. Loverendale is weer een plek in de maatschappij waar mensen welkom zijn. We laten hier zien dat de landbouw anders kan en anders moet.”