Een nieuwe boerderij op weg naar vrije grond

Herenboeren Gorinchem is het nieuwe paard in de stal van BD Grondbeheer. Drijvende krachten achter dit kersverse voedselinitiatief zijn Dirk Jan van der Meij en ‘dappere Wilma’ zoals Wilma Abspoel door de pioniersgroep wordt genoemd. Want er was veel moed voor nodig om op de keiharde klei zonder bewatering en zonder onderdak van start te gaan. Tot overmaat van ramp viel de tuinder na twee weken al uit. Maar ze hebben het gered en hoe!

De droom van een gemeenschappelijke boerderij in Gorinchem is jaren geleden begonnen bij Wilma Abspoel. Zij is de drijvende kracht achter De Punt Arkel, een initiatief om de ‘wereld in je achtertuin’ te verduurzamen. Een eigen boerderij zou het duurzame plaatje compleet maken. Wilma had wat mensen bij elkaar gezocht, waaronder Dirk Jan van der Meij, maar het vinden van grond was moeilijk en bleef moeilijk. In juni 2023 gingen Wilma en Dirk Jan op Excursie naar een voedselpark in Oostende. “Dat is een voedselinitiatief met onderwijs en zorg,” vertelt Wilma. “Daar zeiden we tegen elkaar: dit moet toch ook in Gorinchem kunnen? Onder de werknaam Voedselpark Gorinchem hebben we ons eigen initiatief nieuw leven ingeblazen. Maar er kwam pas echt leven in toen we onze werknaam loslieten en ons aansloten bij Herenboeren Nederland. Er kwamen honderdvijftig mensen af op onze eerste informatieavond. Dat was heel bemoedigend.”

Familiegrond

Tja, en toen nog steeds die grond! Wilma en Dirk Jan vormden samen de werkgroep, die op zoek ging naar grond. “Eind 2024 kwam ons ter ore dat er een kavel in Arkel was, waarvan de eigenaar in een verzorgingstehuis was opgenomen,” aldus Dirk Jan. “Deze grond werd al een tijdje verpacht aan een gangbare loonwerker, die er maïs op verbouwde. Bij de dochter van de grondeigenaar hebben we rond oud en nieuw aangebeld en onze interesse in de grond kenbaar gemaakt. De dochter wilde weten welke ideeën wij met hun grond hadden. Het was voor hen emotioneel om de familiegrond te verkopen. We hebben haar toen meegenomen naar Herenboeren Rotterdam. Ze gaf aan dat de familie tijd nodig had.”

Het verlossende woord

Lange tijd kwam er geen antwoord. In september besloten Dirk Jan en Wilma om zelf te bellen hoe het ervoor stond. Wilma: “De familie wilde nog een keer met ons praten. Vanaf toen kwam er een voorzichtig proces op gang. Tegen de kerst kwam het verlossende woord: ze wilden het aan ons verkopen.”

Snelle rekensom

Wij hadden het geld niet op plank liggen, aldus Dirk Jan, die behalve ‘grondzoeker’ ook de penningmeester is. “In overleg met BD Grondbeheer en de verkopende partij hebben we daar een half jaar voor uitgetrokken,” vertelt hij. Inmiddels was het februari en stond met name Wilma te popelen om van start te gaan. Ze vond het zonde van de grond en van het enthousiasme in de groep om nog langer te wachten. “We hebben snel een rekensom gemaakt,” aldus Dirk Jan. “Als we begin maart 60 leden met een inleg van 400 euro zouden hebben, konden we beginnen door de grond alvast te pachten.” Toen heeft Wilma haar geuzennaam ‘dappere Wilma’ gekregen. Want er was behoorlijk wat moed voor nodig om erop te vertrouwen dat het qua ledenaantal, professionele tuinder en financiën wel goed zou komen.

Sneeuwklokjes

Als eerste hebben de ‘pioniers’ - zoals de eerste 60 leden zich noemden - houtsnippers laten neerstorten, waarmee ze vooraan het perceel een cirkel hebben gemaakt met tuintafels en -banken erop. Dit noemden ze gekscherend ‘de kantine’. Voor de moraal hebben ze ook sneeuwklokjes geplant. “De grond is vette klei,” aldus Wilma. “Na drie stappen had je drie kilo klei aan je laarzen hangen. De houtsnippers waren een zegen want dan kon je lopen zonder vast te komen zitten.” De pioniers zijn dus doorgegaan met paden van houtsnippers maken. Eerst hebben ze van voor naar achter een pad aangelegd en daarna ook zijpaden van houtsnippers. “Het is een heel lang perceel,” vervolgt Wilma. “Het is wel 680 meter lang. Achteraan is het laag en nat. We hebben besloten om daar een grient te maken.” Via Meerbomen.nu had Wilma een heleboel inheemse boompjes verzameld, waaronder katjeswilgen. Die katjeswilgen zijn op het achterstuk aangeplant. “Van voor naar achter is het wel 20 minuten lopen,” aldus Wilma. “Dat hele stuk vlogen de bijen achter de kruiwagen aan, waarin de al bloeiende katjeswilgen lagen.”

Geheime wapen

Toen het perceel begaanbaar was geworden, konden ze met de plantenbedden beginnen. Na al die jaren maïsteelt met zware machines was de vette klei helemaal dichtgereden. “Ons geheime wapen was compost,” vertelt Wilma. “We hebben in totaal 65 ton compost uitgereden en met de vette klei vermengd. Alle houtsnippers en alle compost hebben we met de hand - kruiwagen voor kruiwagen - uitgereden.” Tot overmaat van ramp werd die professionele tuinder na twee weken ziek, waardoor uiteindelijk Wilma met haar partner Kees Maarse de hoofdtuinders werden. “Met heel veel hulp,” zegt ze er gelijk bij. “Het animo in de groep om mee te helpen was enorm. Zelfs als het stroomde van de regen, kwamen mensen in hun regenkleding meehelpen. In het begin hielpen er wel 25 tot 30 mensen per dag mee.”

Groenbemesters

De ambitie voor het eerste teeltjaar was groenteteelt op de voorste hectare van het perceel. Achterin was de grient met katjeswilgen en dan was er nog een kleine drie hectare braak land waar ook iets mee moest. Wilma: “Dat hebben we door een loonwerker laten spitten en roteren. Vervolgens hebben we een enorme hoeveelheid zaad van groenbemesters gekocht, een mix van wel 8 à 10 soorten bloemen die goed zijn voor de bijen. Op een zaterdag hebben we met een grote groep al dat zaad met de hand ingezaaid. Tot onze verbazing ging dat groeien als een gek. Na een aantal weken was het paars van de phacelia, daarna kwam de klaver en als laatste de zonnebloemen en sorghum. In dat veld heeft het de hele zomer gegonsd van de bijen en heel veel hommels. Daar hebben we enorm van genoten. Dankzij al die bijen en hommels zijn de courgettes en komkommers goed bevrucht en hebben we er een super grote oogst van gehad. In het najaar heeft een wolk van wel vijftig zwaluwen een paar dagen boven de groenbemesters gevlogen. Voordat ze aan hun wintertrek begonnen, hebben ze zich bij ons volgegeten met insecten. In de herfst en winter hebben we hele wolken met puttertjes, die de zaadjes van de zonnebloemen en het sorghum eten. Die groenbemesters doen enorm veel voor de natuur.”

Water

De pioniers hadden nog veel meer uitdagingen, blikt Dirk Jan terug. “We hadden niks,” vat hij het bondig samen. “Geen wc, geen plek voor het gereedschap, geen water. Achterin hebben we wel een sloot maar voorin hebben we niks.” Er loopt een vergunningsprocedure bij de gemeente en tot die tijd mogen ze geen voorzieningen treffen. In de hoop dat het gedoogd wordt, hebben ze in goed overleg met de buren een container voor het gereedschap neergezet, een bron geslagen en een composttoilet gemaakt.

Snoepwinkel

Herenboeren Gorinchem heeft het geluk dat ze dichtbij een kwekerij van biologisch plantgoed zitten. Wilma heeft de groenteplantjes besteld en Kees ging ze zelf halen. “Een snoepwinkel,” zegt Wilma blij. Binnen de groep was er veel animo om mee te helpen met planten, waardoor ze vanaf mei al de eerste oogst van bladgroentes hadden, zoals raapstelen en snijbiet. “Onze eerste oogst hebben we gezamenlijk gevierd,” vertelt ze. “Met een grote pan soep en crackers met smeerseltjes en blaadjes van het land erop, hebben we bij ondergaande zon met dertig mensen gegeten. Met midzomer hebben we dat nog een keer gedaan.”

Inschrijving geopend

De groentes groeiden zo goed, dat het veel te veel was voor de 60 pioniers. “Vanaf juli hebben we de inschrijving geopend,” aldus Wilma. “Toen zijn er 20 huishoudens bijgekomen. In totaal waren we toen met 80 huishoudens, wat gelijkstaat aan ongeveer 160 monden. Zoals we nu telen, kunnen we makkelijk 200 huishoudens voeden.” Naast de groenteteelt is er inmiddels ook een bloementuin aangelegd, waar de leden prachtige boeketten kunnen plukken. “Mijn vrouw is bijna nog enthousiaster over de boeketten dan over de groente,” zegt Dirk Jan lachend.

Vrije grond

Vanaf het begin wilden de initiatiefnemers van Herenboeren Gorinchem de grond samen met BD Grondbeheer kopen en de grond dus ook bij BD Grondbeheer onderbrengen. “Via de bank wordt de rente te fors,” aldus Dirk Jan. “Bovendien is het niet ons doel om grond te bezitten. Het is ons doel om in verbinding met elkaar groentes te telen en de natuur te verbeteren. Particulieren in onze achterban hebben het aankoopbedrag als lening ter beschikking gesteld. Samen met BD Grondbeheer gaan we nu campagne voeren om die lening af te lossen.” Wilma wil daar graag nog wat aan toevoegen: “Het is mijn persoonlijke ideaal dat de grond vrijgemaakt wordt en dat er nooit meer iemand mee kan speculeren. Dit ideaal wordt door alle leden gedeeld.”